‘De Missie’ is een toegankelijk boek over raketbouwers, astronauten en ruimtetoeristen

door Elias van der Plicht

Waarom staat er een spiegel op de maan, en hoezo tellen we af voor een raketlancering? In De Missie beschrijft sterrenkundige Lucas Ellerbroek de geschiedenis van de ruimtevaart, op een manier die ook voor simpele aardbewoners uitstekend te begrijpen is.

Vergeet de Amerikaanse Stars and stripes die Neil Armstrong en Buzz Aldrin op 21 juli 1969 in de stoffige ondergrond van de maan plantten. De vlag viel waarschijnlijk om door het geweld waarmee de Apollo 11 diezelfde dag terugkeerde naar aarde. Veel belangrijker is de naar de aardbol gerichte spiegel die ze achterlieten op de maanbodem. Die staat een halve eeuw later nog altijd fier overeind.

Wetenschappers hadden voorspeld dat het nog wel eens lastig kon worden met die maanlanding, vanwege de dikke laag stof die op de bodem lag. Daarin kon vermoedelijk wel een vlag worden gestoken, en die vlag was heilig voor het Witte Huis in de ruimterace met de Sovjet-Unie. Maar hoe konden de drie astronauten experimenten uitvoeren terwijl ze wegzakten in het gruis? Welke eenvoudige proeven konden er in dat stofmoeras worden gedaan?

Stenen rapen, dat was één. Weer thuis waren die van onschatbare academische waarde. Vervolgens viel de keuze op een als een campingtafel uitklapbare seismograaf. Proef drie: de spiegel. Het was zo gefikst, hoogstens tien minuten werk. Een doos ter grootte van een magnetron moest op een vlak stuk maanterrein worden neergezet, beschermfolie eraf, spiegel naar de aarde richten, en klaar. In De Missie. Van raketbouwer tot ruimtetoerist legt sterrenkundige Lucas Ellerbroek op aanstekelijke wijze uit wat het belang van die reflector was.

Onder andere kon de afstand tussen de aarde en de maan nauwkeurig worden berekend. Mik vanaf onze planeet een laserpuls op de maanspiegel, meet hoe lang de straal erover doet om weer terug op aarde te keren, vermenigvuldig die reistijd met de lichtsnelheid en je komt afgerond uit op 384.400 kilometer.

Ook leuk voor alfa’s

Ellerbroek is gepromoveerd natuurkundige. Hij specialiseerde zich voor zijn dissertatie in het ontstaan van sterren en planeten. Ook verrichtte hij onderzoek naar kometen en exoplaneten. Die combinatie is een recept om alfa’s (de recensent voorop) binnen de kortste keren te laten afhaken. Maar Ellerbroek heeft de gave om uiterst ingewikkelde materie op een manier te presenteren die ook voor simpele aardbewoners uitstekend te begrijpen is. Dat bewees hij eerder in Planetenjagers, waarin hij schreef over de zoektocht naar buitenaards leven, en dat doet hij opnieuw in De Missie.

Zijn boek zit vol met leuke weetjes, zoals de geschiedenis van de countdown. Dat er in de Verenigde Staten wordt afgeteld bij een raketlancering danken we aan de Duitse sciencefictionfilm Frau im Mond uit 1929. Een kaskraker in de bioscoop was het niet, maar één aspect was een succes. Om de spanning op te bouwen werd in de film de aftelprocedure geïntroduceerd. Nasa kopieerde dat later. Grappig detail: ook Ellerbroek laat zijn hoofdstuknummering van tien naar nul lopen.

Hij vertelt de geschiedenis van de ruimtevaart aan de hand van de boeiende levensverhalen van pionierende ingenieurs, ervaren astronauten, vindingrijke wetenschappers en schatrijke ondernemers. Soms hadden ze succes, vaker faalden ze. Maar allemaal waren ze geobsedeerd door die ene missie: het buitenaardse ontdekken.

Het heelal van Jules Verne

Ellerbroek begint zijn reis overigens niet bij de eerste raket die de lucht inging. Hij staat eerst uitgebreid stil bij dromers als Jules Verne en andere sciencefictionauteurs en filmmakers, die in de negentiende en de eerste helft van de twintigste eeuw hun verbeelding loslieten op hoe dat eruit zou zien, een uitstapje richting maan of een andere bestemming in het heelal.

Hij vertelt ook over de geschiedenis van het in de duinen van Noordwijk gelegen Estec, en André Kuipers geeft een rondleiding door ruimtestation ISS. Ellerbroek spreekt met ruimtevaarders over hoe het voelt om de ruimte in te worden gelanceerd, en hij wil weten hoe het voor vrouwen was om op te klimmen in een wereld die lange tijd werd gedomineerd door mannen.

De in Nashville geboren Nasa-wetenschapper Nancy Grace Roman vond dat helemaal zo moeilijk niet. Toen Ellerbroek haar kort voor haar dood sprak, zei ze: ‘Ik heb bij Nasa nooit te maken gehad met discriminatie door mannen. De enigen die me weleens tegenhielden waren de secretaresses. Ze konden zich niet voorstellen dat een vrouw hun baas moest spreken.’

De opkomst van commerciële ruimtevaart

Ook richt Ellerbroek de blik vooruit. Wat zijn de gevolgen van de opkomst van de commerciële ruimtevaart voor de wereld? Mannen als Elon Musk zetten volop in op herbruikbare raketten. Efficiënter en beter voor het milieu, toch? Niet per definitie, concludeert Ellerbroek. Als de ruimte toegankelijker wordt, is het maar de vraag of de stijging van het aantal raketlanceringen per saldo milieuvoordelen oplevert. ‘Duizend keer zoveel ‘duurzame’ lanceringen betekenen nog altijd een enorme toename van uitstoot en andere milieueffecten.’

Het is een belangrijk inzicht dat nog niet echt lijkt door te dringen. Zouden we als mensheid maar wat vaker in de spiegel kijken.